Akty prawne · literatura · orzecznictwo
Zestawienie źródeł wykorzystywanych przy opracowywaniu artykułów: ustawa o zawodzie tłumacza przysięgłego, rozporządzenia, standard rzetelnego procesu, Dyrektywa 2010/64/UE, orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz literatura naukowa.
Ustawa o zawodzie tłumacza przysięgłego jest podstawowym aktem dla praktyki tłumaczeń poświadczonych. Reguluje nie tylko egzamin i wpis na listę, ale także codzienną praktykę: obowiązki, repertorium, pieczęć, poświadczenie, kontrolę i odpowiedzialność zawodową.
Art. 1
Określa, że ustawa reguluje warunki i tryb nabywania oraz utraty prawa wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego, a także zasady wykonywania zawodu.
Art. 2
Wskazuje wymagania wobec kandydata: obywatelstwo, znajomość języka polskiego, pełna zdolność do czynności prawnych, niekaralność, studia wyższe i egzamin.
Art. 3–4
Regulują Państwową Komisję Egzaminacyjną oraz strukturę egzaminu obejmującą tłumaczenie pisemne i ustne w obu kierunkach językowych.
Art. 7
Wskazuje rotę ślubowania i podstawowe wartości zawodu: sumienność, bezstronność, tajemnicę, uczciwość i etykę zawodową.
Art. 13
Określa czynności tłumacza przysięgłego: tłumaczenia poświadczone, sprawdzanie i poświadczanie tłumaczeń, poświadczanie odpisów oraz tłumaczenia ustne.
Art. 14
Reguluje szczególną staranność, bezstronność, tajemnicę zawodową, doskonalenie kwalifikacji oraz transliterację lub transkrypcję imion i nazwisk.
Art. 15
Wprowadza zasadę, że tłumacz przysięgły nie może odmówić tłumaczenia na żądanie sądu, prokuratora, Policji i organu administracji publicznej, chyba że zachodzą szczególnie ważne przyczyny.
Art. 16
Odróżnia wynagrodzenie ustalane umową od stawek za czynności wykonywane na żądanie organów publicznych.
Art. 17
Określa obowiązek prowadzenia repertorium i szczegółowe elementy wpisu dotyczącego tłumaczenia pisemnego, ustnego, wynagrodzenia i odmowy.
Art. 18
Reguluje używanie pieczęci, numer repertorium, oznaczenie podstawy tłumaczenia oraz poświadczenie elektroniczne kwalifikowanym podpisem.
Art. 20
Dotyczy kontroli prawidłowości i rzetelności prowadzenia repertorium oraz pobierania wynagrodzenia.
Art. 21–29
Regulują podstawy odpowiedzialności zawodowej, kary, postępowanie przed Komisją Odpowiedzialności Zawodowej i odwołanie do sądu apelacyjnego.
Art. 29a–29c
Określają relację między ochroną danych osobowych a tajemnicą zawodową oraz okres przechowywania danych zgromadzonych w związku z tłumaczeniem.
Akty prawne
Podstawowy akt prawny regulujący warunki wykonywania zawodu, uprawnienia, obowiązki, repertorium, pieczęć, kontrolę i odpowiedzialność zawodową tłumacza przysięgłego.
Akt wykonawczy określający stawki wynagrodzenia za czynności tłumacza przysięgłego wykonywane na żądanie sądu, prokuratora, Policji i organów administracji publicznej.
Akty wykonawcze dotyczące sposobu przeprowadzania egzaminu na tłumacza przysięgłego, opłaty egzaminacyjnej oraz działania Państwowej Komisji Egzaminacyjnej.
Art. 6 EKPC stanowi podstawę analizy prawa do rzetelnego procesu oraz prawa do bezpłatnej pomocy tłumacza w postępowaniu karnym.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca prawa do tłumaczenia ustnego i pisemnego w postępowaniu karnym.
Orzecznictwo
Sprawy dotyczące prawa do tłumacza i rzetelnego procesu pokazują, że pomoc językowa powinna zapewniać realne rozumienie postępowania, a nie tylko formalną obecność tłumacza.
Literatura naukowa
EKPC i prawo do tłumacza
Interpreting the Right to Interpretation under Article 6(3)(e) ECHR: A Cautious Evolution in the Jurisprudence of the European Court of Human Rights?
DOI: 10.1093/hrlr/ngab027
jakość tłumaczenia sądowego
The right to a fair trial and the right to interpreting: A critical evaluation of the use of chuchotage in court interpreting
DOI: 10.1075/intp.00082.ng
Dyrektywa 2010/64/UE
Protecting defendants’ rights: the EU directive on the right to interpretation and translation through the CJEU lens
DOI: 10.1007/s12027-024-00812-w
tłumacze sądowi i rzetelny proces
Court Interpreters and Fair Trials
DOI: 10.1007/978-3-319-75355-3
prawa językowe i rzetelny proces
Language and the Right to Fair Hearing in International Criminal Trials
DOI: 10.1007/978-3-319-01451-7
dyskurs tłumaczenia sądowego
The Discourse of Court Interpreting: Discourse Practices of the Law, the Witness and the Interpreter
DOI: 10.1075/btl.52
tłumaczenie zdalne
Keep your distance? Remote interpreting in legal proceedings: A critical assessment of a growing practice
DOI: 10.1075/intp.15.2.03bra
ETPC i TSUE
The Right to Interpretation and Translation as a Procedural Safeguard of the Right to a Fair Trial in the Jurisprudence of the ECtHR and the CJEU
DOI: 10.7220/2029-4239.31.3
gwarancje proceduralne
The need for a new roadmap of procedural safeguards: a lawyer’s perspective
DOI: 10.1007/s12027-021-00667-5
rozprawy zdalne i tłumaczenie hybrydowe
New technologies in the court: Remote hearings and hybrid interpreting during the pandemic
DOI: 10.1556/084.2023.00327
Powiązane działy